نقدی بر قرائت رسمی از دین

نقدی بر قرائت رسمی از دین

نویسنده: محمد مجتهد شبستری
ناشر: طرح نو
زبان کتاب: فارسی
تعداد صفحه: 545
اندازه کتاب: رقعی - سال انتشار: 1384 - دوره چاپ: 3

 

مروری بر کتاب 

بحرانها، چالشها و راه حلها

به گفته نگارنده تقریباً تمام موضوعات این کتاب، در دو سال گذشته (۷۹)، به صورت سخنرانی در دانشگاه‌ها، گفت‌وگو با مطبوعات، و یا مقاله، توسط نگارنده‌ی این سطور مورد بحث قرار گرفته و به استثنای بحث «حقوق بشر»، در نشریات مختلف کشور منتشر شده است. امّا محتوای این کتاب بسیار بیش از محتوای آن بحث‌ها می‌باشد. تقریباً همه‌ی ‌آن‌ها را بازنگری، تنقیح، و به صورت نسبی کامل گردانده‌ام. این کتاب را به این جهت نقدی بر قرائت رسمی از دین نامیده‌ام که تقریباً همه‌ی مباحث آن، علی‌رغم گوناگونی ‌آن‌ها، از خاستگاه نقد مطرح شده است. امّا این نقدها، تنها بیان کردن ضعف‌ها و عوارض بحران‌ساز قرائت رسمی و چالش‌های به وجود آمده از آن نیست. به تناسب موضوعات، در اکثر موارد راه‌حل‌هایی عرضه شده است. اگر خوانندگان صاحب‌نظر، آراء و افکار این کتاب را به تیغ نقد بسپارند، بی‌شک به بارورسازی تفکر دینی و سیاسی در جامعه‌ی ما یاری خواهند رساند.

منظور ایشان از قرائت رسمی، قرائت فقهی - حکومتی است که در حوزه حکومت و سیاست با زبان تکلیف سخن می گوید. در عصر مدرنیته، به دلیل وجود گزینه های مختلف سیاسی و اجتماعی، باید از «حق » انتخاب سخن گفت، نه از تکلیف. تنها پیام سیاسی و اجتماعی دین اسلام این است که عدالت باید تحقق پیدا کند. احکام معاملات و سیاسات در قرآن و سنت، تاریخ مند بوده و تنها مصالح موقت آن عصر یا محیط را تامین می کرده است. مقتضای مسلمان زیستن ما در عصر حاضر این است که حقوق بشر را بپذیریم و آن را اساس سازمان دهی اجتماعی خود قرار دهیم.

سخن من در این کتاب این است که در عصر حاضر که جوامع اسلامی وارد عصر مدرنیته شده اند، نمی توان با زبان تکلیف در باب سیاست و حکومت سخن گفت; زیرا در عصر مدرنیته، دامنه انتخاب های انسان بسیار گسترده شده و انتخاب جای تن دادن به تقدیر و سرنوشت را گرفته است. در عصر مدرنیته، تاسیس نظام های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، مستلزم یک انتخاب است; این انتخاب میان حق و باطل یا میان درست و نادرست نیست، بلکه یک انتخاب از میان انتخاب های متعدد ممکنی است که یکی از آنها را هرگز نمی توان با قاطعیت برگزید، بلکه صرفا ترجیح دلایلی بر دلایل دیگر است. برای مثال، مسائلی از این قبیل که «نهادهای سیاسی جامعه چه سازمان و چه برنامه هایی باید داشته باشند»، «کدام نظریه درباره شکل حکومت قابل قبول است »، «معنای عدالت چیست و چگونه باید تامین شود» همگی از مسائل مورد اختلاف است و نمی توان میان نظریه های گوناگون، یک نظریه را به عنوان حق مسلم پذیرفت.

در چنین شرایطی نمی توان یک نظریه را تکلیف کرد; بلکه باید دست به انتخاب زد. انتخاب در ذات خود چیزی است که نمی توان نوع معینی از آن را به کسی تکلیف کرد. تکلیف کردن در جایی است که حق در مقابل باطل قرار گیرد، ولی انتخاب ایجاب می کند که خود شخص ارزیابی کند و به نتیجه برسد. انتخاب با مفهوم «حق انتخاب » و با زبان «حق » سازگار است; تکلیف کردن انتخاب معنا ندارد. بلکه انتخاب در ذات خود قائم به اقتنای عقلانی و درونی انسان است. البته انسان های مؤمن در چنین شرایطی سعی می کنند سؤال خود را چنین طرح کنند که ایمان آنان در عصر جدید با توجه به واقعیات مدرنیته با کدام نظام سیاسی و کدام مجموعه ارزش ها سازگار است. واضح است که این پرسش، پرسش از تکلیف نیست، در عین حال که دغدغه دینی آن را جهت داده است. پس می توان میان ایمان مؤمنان و مسائل سیاسی نسبتی برقرار کرد، ولی نه با زبان تکلیف بلکه در سایه گفت وگو و تبادل.

 

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

نقدی بر قرائت رسمی از دین

  • ناشر: طرح نو
  • کد کتاب: 85285 - 112/5
  • موجودی: موجود نمی باشد
  • 0ریال

برچسب ها: محمد مجتهد شبستری, جامعه شناسی دین, فقه شیعه, فلسفه دین, انقلاب اسلامی, حکومت اسلامی, کتاب نقدی بر قرائت رسمی از دین