کتاب عقل از دیدگاه مولانا فروشگاه اینترنتی آی کتاب :  iketab کتاب فلسفه و عرفان انتشارات حکمت و فلسفه ایران

عقل از دیدگاه مولانا

نویسنده: پری ریاحی - سیدحسین نصر
ناشر: حکمت
زبان کتاب: فارسی
تعداد صفحه: 263
اندازه کتاب: وزیری - سال انتشار: 1384 - دوره چاپ: 1

 

مروری بر کتاب 

یکی از مباحث بسیار مهم و اساسی در عرفان مولانا تمییز میان دو مرتبه از مراتب عقل، یعنی عقل کلی و عقل جزوی است که وی از آن به عقل معاش و عقل معاد تعبیر می‌کند.

عقل آن گوهری است که با آن خداوند رحمان پرستش می‌شود و با آن بهشت حاصل می‌شود. عقل از اهم راههای شناخت و معرفت برای انسان است و همواره بر آن تاکید شده است.

هزار رنج و ادبار نقد را تحمل می کند به هوای وعده های شیرین و سراب گونه ا ی عقل جزئی تشکیل دهنده خود از عقل مفید هراسی دارد و از ان بیزار است . زیرا وقتی عقل مفید بیاید, جایی برای خود باقی نمی ماند . خود تنها می تواند به وسیله وهم جهل و پندار حیات دروغین خود را حفظ و تغذیه کند. 
عقل جزیی ( مرکز توهم ) 
عقل کلی:

 عقل در تن حاکم ایمان بود 
که زبیمش نفس در زندان بود
ایمان چو شحنه عادل است 
پاسبان و حاکم شهر دل است

عقل مفید , یعنی اگاهی و روشنایی طبیعی مثل چراغی فروزانی راهبر انسان است. اما نیاز ها و کیفیت های پست , حقیرانه و جهل الود نفس فوتی را دارد بران چراغ فروزان و چون ان چراغ خاموش گشت و ذهن اسیر تیرگی شد به زندگی وا می ماند. 
در ناتوانی فرد می افتد و نمی تواند از موضع روشنایی قدرت و اطمینان به نبرد با مسائل زندگی برود. 

عقل کل و عقل کلی 

اما عقل کلی یا عقل کل در اصطلاح مولوی به دو معنی است : یکی عقل مجرد علوی مفارق از ماده و مادیات که ان را با نفس کلی و نفس کل تردیف می کنند بدان معنی که مصطلح فلاسفه در عالم عقول و نفوس طویله مجرد است و معتقد ند که سلسله ترتیب و نظام عالم هستی وابسته به همان عقول طولیه است  .

معنی دیگر عقل کلی, عقل کامل رسا است که محیط به  همه اشیا» است و حقایق امور را به شایستگی درک می کند و این نوع عقل به اعتقاد مولوی چنان که اشاره شد مخصوص صنفی خاص از بندگان مقرب و برگزیدگان حق تعالی است که شامل انبیا و ا ولیا و ابدال و اقطاب و مشایخ راستین و عباد مخلصین می شود و صاحبان عقل جزوی اگر در خط صلاح و فلاح دنیا و اخرت خود باشند و بخواهند که در سیر و سلوک طریقت نزدیک ترین و سالم ترین راه وصول بحق را بپیمایند , چاره ای جز این ندارند که با ان صنف ممتاز ه بپیوندند و پیش استاد سر بسپارند , یعنی در تسلیم و انقیاد و اطاعت پیر راهبر بدان درجات برسند که وجود ایشان در او فانی و مستهلک شده باشد و طی این طریق جز با عشق میسر نیست . 

این جهان نیست فکرت است از عقل کل 
عقل چون شاه است و صورت ها رسل 

مولانا به عقل کل اشاره می کند که از دیدگاه فلسفه و علم بسیارپراهمیت است در سخن زرتشت کلمه ای امده بنام کئوش اورون که به معنی روال جهان است. 

عقل کل و نفس کل مرد خداست 
عرش و کرسی را مدان کزوی جداست 
مظهر حق است ذات پاک او 
زو بجو حق را و از دیگر مجو 
عقل جزوی عقل را بدنام کرد 
کام دنیا , مرد را بی کام کرد
عقل بحثی یا عقل فلسفی 

پنجمین اصطلاح مولوی است در معنی عقل که از روی گفته های خود او ان را عقل بحثی وعقل فلسفی می گوییم . 

عقل بحثی گوید این دور است و گو 
بسی ز تاویلی محالی کم شنو
بحث عقلی گر درو مرجان بود 
ان دگر باشد که بحث جان بود 
بحث جان اندر مقامی دیگرست 
باده جان را قوامی دیگرست 
بند معقولات امد فلسفی 
شهسوار عقل عقل امد صفی 
فلسفی مر دیو را منکر شود 
در همان دم سخره دیوی بود 

یعنی همان دیو تخیل و تسویل و شیطان تردید و انکار 
قبله عارف بود نور وصال 
قبله عقل مفلسف شد خیال

  مولوی این نوع عقل را نیز نه تنها راه وصول به کمال مطلق که غایت سعادت انسانی است نمی داند , بلکه ان را حجابی عظیم ومانع و عقبه بی بسیار سخت و دشوار می شمارد که سالک طریق حق , ناچار باید از ان عقبه عبور کند و ان پرده را که دست بافت کارگاه علوم ظاهری و غرور محفوظات درسی اکتسابی است بشکافد , وگرنه تا ابد از درک سعادت که بهشت عدن با همه وسعت و صفا و نزهت و تجملاتش , نمودار تمثیلی کوچک و نارسا از اوست , محروم و بی نصیب خواهد ماند و این پرده جهل مرکب همانست که در ایه شریفه قران مجید میخوانیم. 

ختم الله علی قلوبهم و علی سمعهم و علی ابصار هم غشاوه و لهم عذاب عظیم , سوره بقره ج ایه , 7 فرایت من  اتخذالهه  هواه و  اضله الله علی علم و ختم علی سمعه و قبله و جعل علی بصره غشاوه : جائیه ج 25 ایه .23 
  و این طایفه از عقلا و علمای متحجر بقول مولوی هر قدر بیشتر به دانسته های اکتسابی خود خوش دل و خرسند باشند و به اموخته ها و ا ندوخته های علمی خود بیشتر ببالند و بنازند و در میدان شکوک و ظنون و ستیزه جدل و مکابره تندتر و افزونتر بتازند, از غایت مراد و مقصد اعلی و مطلوب واقعی انسان که وصول به مقام کمال و سعادت مطلق روحانی و درک حقایق اسمانی است , دورتر خواهند شد هرچه کنی سعی بیش , پای فروتر شود. 
پای استدلالیان چوبین بود

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

عقل از دیدگاه مولانا

  • 0ریال

برچسب ها: مولانا جلاالدین محمد بلخی(مولوی), پری ریاحی, سیدحسین نصر, اشعار عرفانی, شعر عرفانی, مولوی, عرفان اسلامی, تصوف, کتاب عقل از دیدگاه مولانا