کتاب شیراز در روزگار حافظ ؛ شکوهمندی شهر ایرانی در قرون وسطی فروشگاه اینترنتی آی کتاب :  iketab کتاب ادبیات انتشارات موسسه فرهنگی و پژوهشی دانشنامه فارس

شیراز در روزگار حافظ

نویسنده: جان لیمبرت
مترجم: همایون صنعتی زاده
ناشر: موسسه فرهنگی و پژوهشی دانشنامه فارس
زبان کتاب: فارسی
تعداد صفحه: 225
اندازه کتاب: وزیری - سال انتشار: 1387 - دوره چاپ: 2


مروری بر کتاب

شکوهمندی شهر ایرانی در قرون وسطی

امروزه مردم بسياري در سراسر جهان با نام حافظ شيرازي آشنا هستند و کتاب وي نيز به بسياري از زبان‌ها ترجمه شده است. حافظ چنان‌چه در کتاب خود نشان مي‌دهد علاقه‌ي فراواني به شيراز داشته و همواره در ستايش شيراز و خوبان آن سخن گفته است، آن‌گونه که همه‌ي ما شيراز را شهر گل و بلبل، شهر شعر و عشق مي‌دانيم.

ولي آيا به راستي حافظ در چنين دوره‌اي از آرامش مي‌زيسته و شعر و غزل‌هاي او حاصل از آرامش آن دوران است؟ کتاب حاضر چشم‌اندازي است به زمينه‌ي غزليات حافظ در دوراني شگفت‌انگيز و گوناگون شيراز در سده‌ي هفتم هجري (14 م)؛ ضمن آن که به تاريخ شيراز، جغرافياي شهري و تشکيلات اداري آن در دوره‌ي حافظ و نيز به جامعه و اقتصاد شيراز اشاره شده و نشان داده مي‌شود که حافظ در بحبوحه‌ي محاصره‌ها و دست به دست شدن حکومت و خشونت اراذل و اوباش و زد و خوردهاي سلسله‌هاي مدعي حکومت که در سده‌ي هشتم هجري در شيراز بيداد مي‌کردند، مجموعه‌اي از غزل آفريد که هرگز همانند آن يافت نمي‌شود.

نویسنده برای بازسازی اجتماع آن دوران ، 3 گونه مأخذ از منابع موجود را مورد استفاده قرار داده است.

1)تاریخ های آن روزگار، زندگینامه های اولیا و صاحبان کرامت که در آن ایام در شیراز به سر برده بودند .
2)شرح هایی که سیاحان و جغرافی دانان نوشته بودند .
3)اطلاعات برگرفته از شعرها ؛ این ها شامل اشعار خود حافظ و یا سروده های دیگر شاعران شیرازی هم عصرش بود که همانند حافظ شهرت نداشتند و با آن که شعر کلاسیک فارسی ندرتا به رویداد های تاریخی و یا شرایط اجتماعی می پردازد بخش جدایی ناپذیر از روحیه ی ایران و ایرانی بود .

جان لیمبرت این کتاب را درقالب 7 فصل در217 صفحه به پایان برده است و به تاریخ شیراز از بنیادگذاری آن در سده ی اول ظهور اسلام تا استیلای تیمورلنگ در پایان سده ی هشتم پرداخته است . به این صورت که شیراز در اوایل عمر، آبادی دورافتاده ای بوده که تنها امتیازش همجواری با شهراستخر بود اما دیری نپایید که با خدمات آل بویه مرکز پررونق علم و زیارت شد .
ریچارد فرای معتقد است که « از رونق افتادن استخر و رونق یافتن شیراز از زمانی آغاز شد که جمع کثیری از زرتشتیان فارس به اسلام گرویدند . »

اما این رونق به سبب وجود قبایل و طوایف یاغی وگردن کش همیشه آسیب پذیر بود و فرمان روایی منسجم چون سلغریان را می طلبید که با سیاست های خردمندانه ایی مبتنی بر اطاعت از نیروهای قوی تر ترک یا مغول شهر را هم از دیدگاه مادی و هم ازنظر معنوی و اجتماعی ، علی رغم نا آرامی آن دوره حفظ کند .اما بعد از این اثبات ها حافظ در دهه ی دوم زندگی خود شاهد خشونت های بعد از فروپاشی حکومت مغولان و جانشینان آنان بود به گونه ای که درطی 4 سال (764-760 هجری قمری) ، حکومت فارس شاهد هشت بار انتقال قدرت از فردی به فرد دیگر بود .

حکومت این زمان شیراز در دست فرماندهان ترک یا مغولی بود که تمام اندیشه ی آنان فقط به چنگ آوردن غنیمت هرچه بیشتر در زمان اندک بود . کسانی که از سنت های شهرنشینی ایران تنفر داشتند البته شیراز هیچ گاه مزه ی تلخ  ویرانی به دست مغولان را نچشید اما حکومت توأم با هرج و مرج مغولان ، خشونت و بحران اقتصادی شدید به بار آورد . 

نویسنده در فصل 3  و 4  با توجه به شهر شیراز و مردم آن  با پرسش هایی از قبیل این که ؛ چگونه شهری می تواند دریک زمان صاحب مشخصه هایی ترکیبی متضاد چون آتن ،  واتیکان ، سُدُم و عموره باشد ، روبه رو می شود ؟که این پرسش در ارتباط با گروه های نخبه ی بیگانه که فرمانفرمایان شهر بودند ، نجبا و اشراف و مردم کوچه و بازار پاسخ داده می شود و این پرسش که چه چیز باعث می شد ، طبقات پایین جامعه سر به شورش و انقلاب برندارند ؟ با این برداشت که تاریخ آن دوره حاکی از آن است که طبقات پایین جامعه واقعا چنان احساس می کردند که بخشی از زندگی شهری هستند .شهرهایی مدام آشفته در روزگار حافظ  ، محققان و دانشمندانی زاهد و با تقوا و هنرمندان نابغه ایی که جوی از نشاط فرهنگی و تنوع اندیشه به وجود می آوردند پرورش می داد .ادره ی این جامعه با فرمان فرمایانی بود که به طورکلی با مردم بیگانه بودند اما در این میان وزیر به شهر علاقه داشت و مسئول امنیت و رفاه اقتصادی کل شهر را برعهده می گرفت و همچنین بعد از این اشخاص قدرتی که با مردم تماس مستقیم داشت قاضی القضات بود و همراه با نقیب وظیفه ی مقابله با هرج و مرج را برعهده داشتند که نویسنده این ها را در فصل 5 تعریف و تعیین کرده است .

فصل ششم جامعه ی نجبا ، شاعران و دانشمندانی که دراکثر بخش های کتاب با وجود شرایط نا به سامان ، سازنده ی اساسی این دوران بوده اند را با خدمات شان شرح و بسط داده است و در فصل هفتم جایگاه استثنایی این شهر را که درکل کتاب بیان کرده  را به صورت خلاصه ای برای خواننده تعریف کرده است .اما نکته ی پایانی از زبان نویسنده « این که دراین اثر یک شهر در یک دوره موردمطالعه قرارگرفته است و این کتاب نه مطالعه ی " شهراسلامی" است نه تحقیقی درباره ی "شهراسلامی" . »
 

 

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

شیراز در روزگار حافظ ؛ شکوهمندی شهر ایرانی در قرون وسطی

  • 0ریال

برچسب ها: خواجه حافظ شیرازی, جان لیمبرت, همایون صنعتی زاده, حافظ, تاریخ ادبیات ایران, ادبیات ایران, جغرافیای تاریخی ایران, تاریخ اجتماعی ایران, شیراز, کتاب شیراز در روزگار حافظ