کتاب شرح قصیده فارسی فروشگاه اینترنتی آی کتاب :  iketab کتاب شعر انتشارات انستیتو ایران و فرانسه

شرح قصیده فارسی

نويسنده: خواجه ابوالهیثم جرجانی
منسوب به : محمد بن سرخ نیشابوری
تصحیح : هانری کربن , محمد معین
ناشر: انجمن ايرانشناسي فرانسه در ايران
زبان كتاب: فارسي - فرانسه
تعداد صفحه: 250
اندازه كتاب: وزیری - سال انتشار: 1334 - دوره چاپ: 1 

کمیاب - کیفیت : درحد نو
 

مروری بر کتاب

گنجینه نوشته‌های ایرانی

آنچه در تاریخ ادبیات فارسی با نام شرح قصیده ابوالهیثم شهرت دارد، در حقیقت رساله ای است در شرح قصیده ای فلسفی، سروده ی خواجه ابوالهیثم احمدبن حسن جرجانی که به وسیله محمدبن سرخ نیشابوری در قرن چهارم یا پنجم هجری نگارش و پرداخته شده است. بخشی از اعتبار این اثر به سبب قدمت و کهن بودن آن است که خود متضمن فواید بسیاری است.

ابوالهیثم احمدبن حسن جرجانی (قرن چهارم)، یکی از شخصیتهای ناشناخته در تاریخ فلسفه ایرانی ـ اسماعیلی است که در باره وی فقط گزارش مختصری از بیهقیدر دست است. بیهقی او را در زمره عوام حکما، یعنی فیلسوفان ظاهرگرا، طبقه بندی کرده اما کوربن (د. ایرانیکا، ذیل «ابوالهیثم احمدبن حسن جرجانی») او را فیلسوفی اسماعیلی و باطنی مذهب و بنابراین، نظر بیهقی را اشتباه دانسته است. محمدبن سرخ نیز که از اندیشمندان اسماعیلی بوده، پس از وفات استادش به درخواست جمعی از دوستانش در شرح آن قصیده و پاسخ به آن رساله ای نگاشته و در آن به ۷۶ پرسش، پاسخ داده و در پایان یادآوری کرده که آنچه وی نگاشته مطابق آن چیزهایی است که از استادش شنیده یا در آثار حکما خوانده و او چیزی از خود ننوشته است.  

در عین حال وی در نقل اقوال و آرای حکما مشخصاً از کسی نام نبرده مگر در چند مورد که نام ارسطو ، شیخ یونانی ( افلوطین )، جالینوس و محمدزکریا رازی را آورده است.شرح محمدبن سرخ با عنوان شرح قصیده فارسی خواجه ابوالهیثم احمدبن حسن جرجانی توسط هانری کوربن و محمد معین همراه با مقدمه‌هایی به فارسی و فرانسه در تهران ۱۳۳۴ ش تصحیح و چاپ شده است.

از مقایسه جامع الحکمتین با شرح محمدبن سرخ نیشابوری بر قصیده ابوالهیثم جرجانی، دانسته می‌شود که هر چند نویسندگان این دو شرح در اصول اسماعیلی با هم موافق اند، در فروع اختلافات آشکاری دارند. همچنین ناصرخسرو مطالب را مشروح تر و مفصّل تر بیان کرده، اما چون محمدبن سرخ شاگرد ابوالهیثم بوده شرح و توضیح او به مذاق ابوالهیثم نزدیک تر است. علاوه بر اینها، به اصالت روایت محمدبن سرخ از قصیده مذکور، اطمینان بیشتری می‌توان داشت زیرا اگرچه فقط مشتمل بر ۷۶ بیت از آن قصیده است، آنها را مستقیماً از سراینده آن شنیده و ضبط کرده، چنانکه هفت بیت در شرح او آمده است که در جامع الحکمتین نیست. گاهی اختلاف در دو روایت سبب گردیده در اصل موضوع و شرح، اختلاف بسیاری پدید آید. به نظر می‌رسد ناصرخسرو شرح محمدبن سرخ بر قصیده جرجانی را ندیده بوده یا اگر از وجود آن اطلاعی داشته است، برای او چندان قابل اعتنا نبوده که کمترین اشاره ای در جامع الحکمتین بدان نکرده است.

به دانش‌مندان ادبیات کلاسیک دری پوشیده نیست که خواجه ابوالهیثم ( احمد بن حسن) از فضلا و شعرای اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم و از دانایان اسمعیلی مذهب بوده که دانش ما در باره او خیلی اندک و منحصر است به یگانه قصیده و بازتابی از این قصیده که در نوشته‌های برخی از نویسنده‌گان روزگار بعد از و باقی مانده است. آن‌چه انگیزه نگارش این مقاله بوده نه شرح حال این مرد بزرگوار است ونه بحثی در باره قصیده‌اش، بلکه در باره اسم و نسب او نظری دارند، خلاف رای دانش‌مندانی‌که تا امروز درباره او قلم فرسایی کرده‌اند قصیده ابوالهیثم درهشتاد ودو بیت و حاوی مباحث منطقی، طبیعی، دینی تاویلی، فلسفی ونجومی است و این مطالب را به صورت سوالاتی مطرح ساخته که می‌خواسته خودش یا خواننده‌یی بدان پاسخ نویسد. البته معنای دقیق فلسفه نزد اسماعیلیان، موافق تاویلات باطنی آن گونه است که در تحلیل و تفسیر قصیده ابوالهیثم باز تاب یافته است

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

شرح قصیده فارسی

  • 0ریال

برچسب ها: خواجه ابوالهیثم جرجانی, محمد بن سرخ نیشابوری, هانری کربن, محمد معین, عرفان اسلامی, تصوف, اسماعیلیه, ادبیات قدیم فارسی, شعر فارسی, تاریخ ادبیات ایران, متون قدیمی, کتاب های نایاب, کتاب شرح قصیده فارسی