منو
سبد خرید

جشن ها و آیین های ایرانی

جشن ها و آیین های ایرانی
جشن ها و آیین های ایرانی
  • موجودی: موجود
  • مدل: 112829 - 25/1
  • وزن: 0.30kg
380,000 ریال

جشن ها و آیین های ایرانی

نویسنده: ابو عثمان جاحظ
ترجمه: محمود رضا افتخار زاده
ناشر: مدبر
زبان کتاب: فارسی
تعداد صفحه: 238
اندازه کتاب: رقعی - سال انتشار: 1384 - دوره چاپ: 1

 

مروری بر کتاب

یلدا ، چهارشنبه سوری ، نوروز

گزارشی از چگونگی نوروز در روزگار ساسانی / پیشینه ی تاریخی نوروز ، یلدا و چهارشنبه سوری / گزارشی از چگونگی برگزاری این آیین ها نزد اقوام ایرانی .

 آنچه در این بخش کوتاه از پیدایش نوروز به نقل از رساله ابوعثمان جاحظ (درگذشته به سال 225 ق)، آورده شده، با تکیه بر باورهای اسطوره‌ای است، اما جاحظ، همانند بسیاری از هم روزگارانش، اسطوره‌های ایرانی و سامی را در هم می‌آمیزد و روایتی خاص از نوروز به‌دست می‌دهد.

او درباره سبب پاشیدن آب در جشن نوروز، روایتی اسطوره‌ای و داستانی نقل می‌کند و ریشه چنین رسمی را تا به «زو پسر تهماسب» می‌کشاند و می‌نویسد که در روز زادن او «خداوند باران بارانید و مردم سیراب شدند و زمین‌هایشان سر سبز شد و چارپایانشان زندگی یافتند و پاشیدن آب را آیین نمودند».

جاحظ درباره هدیه‌ها و پیشکش‌های نوروزی، روایت‌های خواندنی نقل می‌کند و سپس یک نمونه از شادباش نوروزی را که به روزگار متوکل عباسی بازمی‌گردد، می‌آورد. مترجم نیز در پایان این بخش، توضیحات کوتاه و مختصری آورده است. بخش‌های دیگر کتاب، افزوده‌های او بر نوشته کوتاه جاحظ است. 

در بخش «نوروز»، نخست به واژه‌شناسی کلمه نوروز پرداخته شده است. بحث درباره پیدایش و پیشینه تاریخی نوروز، خود موضوع جداگانه‌ای است. نویسنده با تکیه بر منابع تاریخی، ریشه‌های نوروز را در میان اقوام باستانی جست‌وجو می‌کند و پیوند آن را با طبیعت گوشزد می‌کند. گزارش فردوسی و بیرونی از سبب پیدایش نوروز نیز در ادامه آورده شده است. نویسنده اشاره می‌کند که نخستین کسی که نوروز را به مامون، خلیفه عباسی، شادباش گفت، یک ایرانی‌‌زاده به نام احمد پسر یوسف کاتب بود (ص 45). سپس می‌نویسد که شادباش‌های نوروزی در آن روزگاران، معمولا چنین بوده است: «نوروزت مبارک»، «با نوروز شاد زی»، «هزار سال به این سال‌ها» و نمونه‌های دیگر که چندان تفاوتی با تبریک‌های نوروزی کنونی ندارد. 

در همین بخش، گفتاری با عنوان «نوروز در شعر شاعران» آمده است. نوروز که همواره یادآور آرزوهای نیک و آسایش و آرامش بوده است، در شعر سخنوران ایران بازتابی آشکار داشته است. نمونه‌هایی از ابیات آنها در این بهره از کتاب گردآوری شده است. آنگاه از «آیین‌های نوروزی» سخن به میان آمده است.

این آیین‌ها شامل پیک‌های نوروزی، کوسه برنشین، سبزه نوروزی، جامه‌های نوروزی، خانه تکانی و پاکیزه سازی نوروزی، خوردنی‌های نوروزی، چراغانی نوروزی، شام و سفره نوروزی، تحویل سال، هدیه‌ها و دید و بازدیدها و بازی‌های نوروزی است. 

پیشاهنگ نوروز و نوروزی‌خوانان

پیک‌های نوروزی، یکی حاجی فیروز است که او را پیشاهنگ نوروز دانسته‌اند. نمونه‌ای از شعرهایی که آنها می‌خوانند، در این کتاب نقل شده است. دسته دیگر نوروز خوانان‌اند. کوسه برنشین نیز تاریخچه‌ای جداگانه دارد و در این قسمت از کتاب بدان پرداخته شده است. فلسفه و بُن‌مایه‌های هر کدام از آداب نوروزی نیز ضمن توضیح درباره آنها، آورده شده تا خواننده آگاهی‌های روشن و راهگشایی درباره نوروز و پیوندهای تاریخی آن بیابد. 

بخش دیگری از کتاب «نوروز باستانی (جشن‌ها و آیین‌های ایرانی)» به چهارشنبه سوری اختصاص دارد. واژه‌شناسی چهارشنبه سوری، پیدایش و پیشینه آن، آیین‌های چهارشنبه سوری در نزد اقوام ایرانی، شام و آجیل و آش چهارشنبه سوری و رسم‌های دیگری همانند اسپندسوزی، کوزه‌شکنی، شال اندازی، بخت‌گشایی و فال گیری در همین قسمت از کتاب آمده است. 

در بحث واژه‌شناسی چهارشنبه سوری این نکته یادآوری شده است که ایرانیان باستان، هفته نداشته‌اند و واژه چهارشنبه در این آیین، از راه ادبیات نظم و نثر و ضرب المثل‌ها به فرهنگ ایرانی راه یافته است. این روز، بیشتر به نام «سوری» شناخته می‌شده است. یک بحث کوتاه دیگر که در ادامه آمده است، «واژه چهارشنبه سوری نزد اقوام ایرانی» است. 

پس از آن نیز پیشینه و پیدایش این آیین واکاوی شده است و از «برترین، بهترین و ایرانی‌ترین شیوه برگزاری چهار شنبه سوری» یاد شده است. نویسنده سعی می‌کند تا خواننده را از رسم‌های نابهنجاری که در شب چهارشنبه سوری متداول شده است، برحذر دارد و با یادآوری رسم و راه‌های کهن آن، شیوه برگزاری آیین‌مند این جشن را در روزگاران پیشین یاد کند. 

آنچه هم در ادامه آمده است و درباره آیین‌ها چهارشنبه سوری نزد اقوام ایرانی است، خود بخش‌های خواندنی فراوانی دارد. همانند آیین‌هایی که در نزد خراسانیان و بندرعباسی‌ها رسم است یا آنچه که در همدان، سنندج، بیجار، ارومیه و دیگر جاهای ایران در شب چهارشنبه سوری برگزار می‌شود، خواننده را با ریشه‌های استوار و کهن آیین‌های ایرانی آشنا می‌کند. 

در هر کجای ایران نیز این روز نامی خاص دارد. مثلاً اشکوری‌ها چهارشنبه سوری را «کل کل چارشنبه» می‌نامند و مازندرانی‌ها «کال چارشنبه». ارامنه ایران نیز این روز را به نام جشن «درن دز» می‌شناسند. این نکته‌ها، بر سودمندی کتاب و آگاهی از رسم‌ها و آیین‌های ایرانی می‌افزاید. 

به همین گونه در بخش دیگر کتاب، درباره یلدا یا همان شب چله، اطلاعات بسیاری در اختیار خواننده قرار می‌گیرد. ابتدا واژه‌شناسی یلدا یادآور می‌‌شود، سپس نشانه‌های یلدا در شعر شاعران برشمرده می‌شود، پیدایش و پیشینه تاریخی آن هم که به روزگار مهرپرستی در ایران و جهان بازمی‌گردد، تشریح می‌شود. یک بخش خواندنی دیگر که در ادامه آمده، «شب چله در آیین باستان» است. یادآوری آیین‌های یلدا در فرهنگ ملی ایران، موضوع گفتار دیگری در این بخش است. 
آنچه در شهرها و مراکز ایران درباره یلدا و مراسم آن متداول است نیز در این قسمت توضیح داده شده است. 

مثلاً برخی از مردم نهاوند در این شب، چهره خود را سیاه می‌کنند و جامه‌های رنگی می‌پوشند (ص 183)، یا ملایری‌ها آن را «چله‌زری» می‌نامند و آیین ویژه‌ای برپا می‌دارند. در شهرها و روستاهای استان مرکزی نیز به نمونه‌های ویژه دیگری از برگزاری این آیین برمی‌خوریم (ص 191). یا مردم فیروزکوه و گرمسار و دیگر جاها، هر کدام مراسم و باورهای کهنی دارند و این جشن را پاس می‌دارند. از این نمونه‌ها، در این بخش از کتاب، به فراوانی می‌توان یافت. بخش انتهای نیز شامل فهرست‌های متعددی است که دسترسی و یافتن مطالب کتاب را آسان می‌سازد. 

فهرست

نوروز
چهارشنبه سوری
یلدا
واژه‌ی نوروز در فرهنگ‌های پارسی
نوروز در شعر شاعران
حاجی فیروز
تحویل سال
آیین‌های چهارشنبه سوری نزد اقوام ایرانی
یلدا در باور زردشتیان و اقوام مختلف
پیدایش و پیشینه‌ی تاریخی یلدا

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

کتاب مورد نظر در حال حاضر موجود نیست . اطلاعات خود را وارد فرم زیر نمایید تا زمانی که کتاب موجود شد به شما اطلاع داده شود

نام
ایمیل
موبایل
توضیحات