کتاب تعزیه در ایران فروشگاه اینترنتی آی کتاب :  iketab کتاب ادبیات قدیم،اساطیر،فرهنگ انتشارات نوید شیراز

تعزیه در ایران

نویسنده: صادق همایونی
ناشر: نوید شیراز
زبان کتاب: فارسی
تعداد صفحه: 815
اندازه کتاب: وزیری گالینگور - سال انتشار: 1368 - دوره چاپ:

کیفیت : درحد نو


مروری بر کتاب

مصور - رنگی

کتاب فوق ؛اثر برگزیده‌ سال کشور و برگزیده‌ جشن کتاب فارس، تعزیه و تعزیه‌خوانی به عنوان اولین کتاب در زمینه‌ تعزیه در ایران، شیراز خاستگاه تعزیه و ترانه‌‌‌های محلی فارس اشاره کرد. همچنین چندین مجموعه‌ داستان و شعر و سفرنامه و کتاب‌هایی در باب فرهنگ مردم جزو آثار او به‌شمار می‌آیند.

تاریخ پیدایش تعزیه به صورت دقیق پیدا نیست. برخی با باور به ایرانی‌بودن این نمایش آیینی، پاگیری آن را به ایران پیش از اسلام به پیشینه سه‌هزارساله سوگ سیاوش پهلوان داستان‌های ملی ایران نسبت داده و این آیین را مایه و زمینه‌ساز شکل‌گیری آن دانسته‌اند.

برخی پژوهشگران نیز پیشینه آن را به آیین‌هایی چون مصائب میترا و یادگار زریران بازمی‌گردانند و برخی پیدایش آن را متأثر از عناصر اساطیری میان رودان، آناطولی و مصر، و کسانی نیز مصائب مسیح و دیگر افسانه‌های تاریخی در فرهنگ‌های هند و اروپایی و سامی را در پیدایش آن کارساز دانسته‌اند. ولی به گمان بسیار، تعزیه جدا از شباهت‌هایش با عزاداری‌های آیینی گذشته شکل تکامل‌یافته‌تر و پیچیده‌تر سوگواری‌های ساده شیعیان سده‌های نخستین برای کشته‌شدگان کربلا است.

بخش مهمی از هر تحقیق به پیشینه‌ی پژوهش می‌پردازد، به عبارت بهتر تلاش دارد تا پژوهشگر را یاری رساند که از تلاش همکارانش در این عرصه آگاه شود و بر روی شانه‌ی تحقیقات پیشتر از خود تحقیقش را استوار سازد. منبع شناسی، نقد و بررسی پژوهش‌های انجام شده و آشنایی با پژوهش‌گران مواردی است که پیش از آغاز یک پژوهش، پژوهش‌گر را برای انجام بهتر وظایفش در راستای موارد مطرح شده یاری می‌دهد.

صادق همایونی اولین محقق ایرانی است که کتابی با موضوع تعزیه را تهیه داشته است. پیش از او بهرام بیضایی در کتاب نمایش در ایران در سال 1344 مجموعه‌ی ارزنده‌ای از اطلاعات پیرامون سنتهای نمایشی ایرانی جمع‌آوری، تحلیل و دسته بندی نموده بود، اما در این کتاب هم تنها یک فصل به تعزیه اختصاص داده شده بود و با توجه به حضور پررنگ تعزیه حتی در برخی از مناطق کنونی کشورمان و به طبع اهمیت آن در تاریخ چند صده‌ی اخیر جای کار بیشتر احساس می‌شد تا صادق همایونی کتابی را با عنوان تعزیه و تعزیه‌خوانی در سال 1353 به چاپ رساند. همایونی همین کتاب را در سال 1368 با اضافاتی با عنوان تعزیه در ایران به چاپ رساند .

در مقدمه کتاب نویسنده با ذکر مطالبی این نکته را یادآوری می‌کند که این مجموعه از روز اول و چاپ نخستش در سال 1353 تا به امروز در حال تصحیح و بهتر شدن بوده است و چه در باب اطلاعات جمع‌آوری شده پیرامون موضوع و تحلیلها و چه نحوه‌ی نگارش مورد اصلاح و بازبینی قرار گرفته است.
اولین نکته‌ای که بخصوص پژوهشگران را در مطالعه کتاب و استفاده از آن دچار مشکل می‌نماید عدم وجود فهرست مطالب در ابتدای کتاب است، که بنا به قراردادهای مرسوم، بسیاری از خوانندگان را به گمان نبود فهرست دچار مشکل می‌نماید.

کتاب در شش بخش و 1016 صفحه‌ی مصور تنظیم گشته است. بخش اول کتاب تلاش دارد تا تعزیه را از بعد تاریخی از ابتدای پیدایش تا زمان افول آن مورد بررسی قرار دهد و زمینه‌های پیشرفت و موانع آنرا در بستر اجتماعی و سیاسی و مذهبی زمان خود بکاود. در فصل ابتدایی این بخش، نویسنده به ریشه‌های نمایش، در ایران قبل از اسلام اشاره‌ای بسیار کوتاه می‌کند و چه خوب بود که در صورت ارتباط با موضوع محوری کتاب که تعزیه است آورده می‌شدند و نحوه ارتباط ریشه‌ای ‌آن سنتهای نمایشی با تعزیه مورد بررسی واقع می‌شد. نویسنده سپس به واقعه کربلا از منظر تاریخی نگاهی دارد و در ادامه به بررسی اجمالی تاریخ حاکمان ایران پس از دوره‌ی دیلمیان تا آخر دوران قاجار می‌پردازد و سپس زمینه‌ی اجتماعی ایران بصورت کلی در این دوران مورد تحلیل قرار می‌دهد.

در ادامه پیشینه‌ی نمایش‌های مذهبی در اروپا به اجمال بررسی می‌شود و نویسنده با اشاره به بزرگداشت دیونیزوس و مصائب آبیدوس به معرفی میرکل، میستر و مورالیته می‌پردازد، اما سئوال اینجاست که معرفی نمایش‌های مضحک فارس و نمایشهای تصنیفی وودویل (که صحیح آن وودویل(vaudeville) است) چه ارتباطی با موضوع محوری (، تعزیه) دارد. بعبارت دیگر حتی اگر برای بررسی تعزیه‌ی مضحک بدانها اشاره شده باشد چه بهتر بود که به جای معرفی فارس کمی روحوضی معرفی و بررسی می‌شد. از سوی دیگر بهتر بود که نویسنده به جای معرفی انواع نمایشهای اروپا و یا در کنار آن تحلیلی بر روی اشتراکات و افتراقات و حتی المانهای برگرفته از آنها ارائه می‌نمودند.

تعزیه و فقها عنوان قسمت بعدی اثر است که به نظر و رابطه‌ی فقها با تعزیه می‌پردازد و پس از آن تعزیه را از نگاه جهانگردان بررسی می‌کند. اثر با اشاره به آنتونیو دو گووه‌آ در 1602م در زمان شاه عباس، اوایریوس در 1637م و تاورنیه و شاردن در 1677م در زمان شاه صفی دوم بخش‌هایی از مشاهدات ایشان از دسته‌روی‌های عزاداری می‌آورد، و در ادامه به سالامون وان کخ در سال 1732 اشاره دارد که حضور شبیه را در عزاداری در مشاهداتش ثبت کرده است.

ویلیام فرانکلین در 1787 در شیراز در دوره‌ی زندیه تعزیه به شیوه‌ی امروزی دیده است و نویسنده عنوان می‌کند که تعزیه در زمان زندیه صاحب چهره‌ی امروزیش شده است، (مطلبی که عنایت‌الله شهیدی در کتاب پژوهشی در تعزیه و ت‍ع‍زی‍ه‌خ‍وان‍ی‌ از آغ‍از ت‍ا آخ‍ر دوره‌ ق‍اج‍ار در ت‍ه‍ران‌ آن را رد کرده است و سندی از مشاهدات کارستن نیبور در سال 1765م در جزیره خارک و ساموئل هملین (1772م) در رشت ارائه می‌دهد). همچنین نویسنده به مشاهدات گاسپر دروویل در 1812 و چند سیاح دیگر اشاره دارد تا با روایت مشاهدات ایشان جزئیات اجرای تعزیه در آن زمانها را بیشتر مورد بررسی قرار دهد.

ذیل عنوان تکیه دولت و تعزیه‌خوانی همایونی با اشاره به سفرنامه خانم کارلا سرنا با عنوان مردم و دینهای ایران و بویژه کتاب ایران و ایرانیان نوشته‌ی ساموئل گرین ولر بنجامین، اولین سفیر امریکا در ایران توصیفات مفصل و مشاهدات جزئینگر ایشان را به تفصیل روایت و بعضا نقاط تناقض مشاهدات ایشان را با هم بررسی و قضاوت می‌نماید. بررسی تکیه دولت بعبارت بهتر یعنی بررسی دوران اوج تعزیه و همزمان با سلطنت ناصرالدین شاه، به بیان دیگر بررسی تکیه دولت یعنی بررسی نگاه مردم یا همان مخاطبین تعزیه به آن و نگاه حکومت و بطور کلی مطالعه‌ی شرایط موجود در آن مقطع زمانی است.

نویسنده در ادامه به شواهد تکامل تعزیه در عصر ناصری اشاره می‌نماید و سپس به سراغ تعزیه در کشورهای همجوار می‌رود و تنها با اشاراتی کوتاه، فقط به هند و مختصری به عراق می‌پردازد. اوج و زوال تعزیه و پدیدار شدن انواع تعزیه عنوان قسمت بعدی است که به رشد هنر بازیگری شبیه‌خوانها و تسلط ایشان بر آواز و حتی رسیدن به درجه استادی از این راه، رشد از حیث ابزار کار و نحوه‌ی برگزاری و حتی ارتقاء نسخه‌نویسی می‌پردازد، تا جایی که نویسنده با اشاره به گفته‌ی چلکوفسکی امکان پیدایش تئاتر دنیوی ایرانی از تعزیه را مورد توجه قرار می‌دهد. پس از اوج تعزیه نویسنده، زوال تعزیه پس از فوت ناصرالدین شاه و دوران انقلاب مشروطه  را ریشه یابی و وضعیت آنرا در زمان پهلوی اول و پهلوی دوم بررسی می‌نماید....

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

تعزیه در ایران

  • ناشر: نوید شیراز
  • کد کتاب: 79214 - 52/1
  • موجودی: موجود نمی باشد
  • 0ریال

برچسب ها: صادق همایونی, نمایشنامه فارسی, تعزیه, اساطیر ایران, عاشورا, تاریخ هنر ایران, تئاتر, نمایشنامه مذهبی, کتاب تعزیه در ایران

google-site-verification: google3f7c2c2bf3754fb6.html