کیفیت کتاب
 
کتاب تحلیلی از آرای جابربن حیان فروشگاه اینترنتی آی کتاب :  iketab کتاب تاریخ و جغرافیای ایران انتشارات موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی

تحلیلی از آرای جابربن حیان

نویسنده: زکی نجیب محمود
مترجم: حمیدرضا شیخی
ناشر: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی
زبان کتاب: فارسی
تعداد صفحه: 204
اندازه کتاب: وزیری - سال انتشار: 1368 - دوره چاپ: 1

 کیفیت : درحد نو

 

مروری بر کتاب


این‌ کتاب‌ در واقع‌ تحلیلی‌ همه‌ جانبه‌ از افکار و اندیشه‌های‌ جابربن‌ حیان‌است‌. مؤلف‌ در این‌ اثر سعی‌ کرده‌ است‌ ابعاد گوناگون‌ شخصیت‌ جابر را موردبررسی‌ قرار دهد. در ضمن‌ این‌ کتاب‌ با تکیه‌ بر نوشته‌های‌ منتسب‌ به‌ شخص‌جابر بن‌ حیان‌ مخصوصاً «مختار رسائل‌ جابر بن‌ حیان‌» نوشته‌ شده‌ است‌.  

وجود واقعی داشتن یا نداشتن جابر بن حیان یکی از موضوعات جنجالی تاریخ و تاریخ علم در سده اخیر به شمار می‌آید. پژوهش‌گرانی چون هنری ارنست استیپلتون، یولیوس روسکا، پل کراوس، فؤاد سزگین و سیدحسین نصر در رد یا تأیید آن استدلال‌هایی کرده‌اند.

نام او اولین بار در تعالیق (تعلیقات) ابوسلیمان منطقی سجستانی (متوفی ۳۷۰ یا ۳۹۰) آمده است. ابوسلیمان که بزرگِ حلقه‌ای علمی در بغداد بود، در این‌که جابر مؤلف مجموعه آثاری باشد که به وی نسبت داده‌اند، تردید کرده و گفته است که مؤلف واقعی آن مجموعه را، که شخصی به نام حسن بن نَکَد موصلی بوده، شخصاً می‌شناخته است. علاوه بر این وقتی ابن ندیم از آثار جابر نام می برد، با تعابیری مواجه هستیم که مضطرب، اغراق آمیز و افسانه گونه به نظر می رسد. تقریباً در کمتر موضوع و علمی است که کتاب و رساله ای به جابر منسوب نباشد.

ابن ندیم پس از ذکر نام 112 کتاب و رساله جابر می نویسد: «و برای جابر علاوه بر اینها، 70 کتاب دیگر است... و ده کتاب دیگر نیز به این 70 کتاب اضافه می شود... محمد بن اسحاق به نقل از جابر می نویسد که بعد از این کتب، 30 رساله دیگر تألیف کردم که بی نام هستند؛ سپس 4 مقاله تألیف کردم... و بعد از آن 10 کتاب نوشتم... ابوموسی همچنین می گوید: 300 کتاب در فلسفه و 300 کتاب در... و1300 رساله در صنایع مجموعه و ابزار جنگ تألیف کردم. سپس کتابی بزرگ در موضوع طب نوشتم و کتاب هایی کوچک و بزرگ به نگارش در آوردم و در دانش طب حدود 500 کتاب تألیف کردم... کتبی در زهد و مواعظ و کتبی فراوان در عزائم نوشتم... و در مورد خواص اشیاء نیز کتاب های زیادی نگاشتم. پس از آن 500 کتاب در رد فلاسفه نوشتم.

در آثار منسوب به جابر، درباره علوم و معارف دیگری همچون فلسفه، حساب و هندسه، پزشکی، احکامِ نجوم، علوم الخواص و دین نیز تألیفاتی وجود دارد. البته به دین نه به طور مستقل بلکه بیشتر به صورت جنبی در قالب علم کیمیا پرداخته شده است.به نظر می رسد نتوان به راحتی وجود شخصی به نام جابر بن حیان را در تاریخ انکار کرد و باید این استدلال ابن ندیم را پذیرفت که بسیار بعید است که کسی یا کسانی آثاری را با زحمت و مشقت فراوان نوشته و به نام فردی مجعول به نام جابر بن حیان منتشر کرده باشند. 

ابن ندیم در کتاب الفهرست پس از ذکر این نکته که جماعتي از اهل علم و اکابر ورّاقين گفته اند که اين مرد يعني جابر اصل و حقيقتي ندارد و بعضي از آنان گفته اند که تصنيفي جز کتاب الرحمة نداشته و اين مصنفات را مردم تصنيف نموده و به وي نسبت داده اند، می نویسد: «اگر شخص دانشمندي بنشيند و خود را به رنج بيندازد و کتابي در دو هزار ورق تصنيف کند و پس از آنکه روح و قريحه خود را در تنظيم آن به زحمت انداخته و در نوشتن و استنساخ آن تحمل رنج کرده، کتاب را به ديگري خواه وجود داشته يا وجود نداشته باشد نسبت بدهد، نوعي ناداني است و هيچ کس چنين کاري نمي کند و کسي که ساعتي با علم سر و کار داشته باشد بدين کار تن در نمي دهد. چه فائده و نتيجه اي در اين کار متصور است ؟ اين مرد (جابر) به حقيقت وجود داشته و احوال وي آشکار و مشهور است و تصنيفاتش بسيار»

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

تحلیلی از آرای جابربن حیان

  • 0ریال

برچسب ها: جابر بن‌ حیان‌, زکی نجیب محمود, حمیدرضا شیخی, جابربن حیان, کیمیاگری, فلسفه اسلامی, تاریخ علم اسلامی, کتاب تحلیلی از آرای جابربن حیان