کتاب آثار باستانی و تاریخی لرستان ؛ دو جلدی فروشگاه اینترنتی آی کتاب :  iketab کتاب تاریخ و جغرافیای ایران انتشارات آگاه

آثار باستانی و تاریخی لرستان

نویسنده: حمید ایردپناه
ناشر: آگاه
زبان کتاب: فارسی
تعداد صفحه: 1240
اندازه کتاب: وزیری گالینگور- سال انتشار: 1363 - دوره چاپ: 2

کمیاب - کیفیت : عالی


مروری بر کتاب 

مصور

نویسنده در دهه 40 اقدام به تحقیقات گسترده میدانی در ارتباط با آثار باستانی و جاذبه‌های طبیعی لرستان نمود و نتیجه‌ی سال‌ها تحقیقات و یافته‌هایش را در این کتاب منتشر کرد.

شاید هر آن‌چه مد نظر علاقه‌مندان در مورد تاریخ لرستان یا آثار تاریخی و باستانی این دیار باشد، در این مجموعه یافت شود. البته طی سالیان اخیر نیز یافته‌های جدید و تکمیلی در این مورد توسط سایر محققان لرستانی به صورت کتاب منتشر شده اما چیزی از ارزش‌های این کتاب نمی‌کاهد. خواندن این کتاب که حاوی عکس‌های بی‌نظیری از نقاط مختلف لرستان و حتی ایلام ظرف یک قرن اخیر است را به لرستان‌شناسان توصیه می‌کنیم.

استان لرستان را بیشتر با جاذبه‌های طبیعی‌ اش می‌شناسد که بی‌شک وجود این جاذبه‌های طبیعی این استان کشور  عزیزمان را تبدیل به یکی از توریستی‌ترین و دیدنی‌ترین استان‌ها کرده است. اما علاوه بر این جاذبه‌ها، زیبایی‌های دیگری نیز در این استان وجود دارد . نویسنده حتی برای جمع آوری این اطلاعات و عکسهای آثار مفرغی لرستان به کشورهایی نظیر لندن، پاریس، رم، مونیخ و ژنو سفر نموده است، کمتر محققی را می توان یافت که اینهمه رنج و مشقت را برای نوشتن یک کتاب که در زمره منابع مهم کتب تاریخی و باستانی لرستان است را تحمل نماید.

 جلد نخست راجع به تاریخ جغرافیایی و اجتماعی لرستان و جلد دوم  شامل آثار باستانی و تاریخی لرستان می باشد . نویسنده در جلد نخست سعی بر شناساندن تاریخ و تاریخ جغرافیایی و فرهنگی لرستان همراه با اطلاعاتی از مراسم و آیین و باورهای اجتماعی موجود و همچنین فرهنگ اجتماعی و زیستی و دگرگونی ها و تحولات تا عصر حاضر را بر پایه اسناد و مدارک علمی دارد. 

اوضاع طبیعی لرستان

لرستان در جنوب غربی ایران در میان کوه های بلند با یخچال های طبیعی و دره های سرزمینی که مساحت تقریبی آن نزدیک به  50470کیلومتر مربع قرار گرفت است که از شمال به نهاوند ، از شمال باختری به کرمانشاه ، "از باختر به خاک کشور عراق ”، از جنوب و جنوب غربی به خوزستان، "از شرق به اصفهان و از شمال شرقی رشته کوههای ملایر و بروجرد متصل شده است. بیشتر خاک این استان شامل رشته کوه های مرتفع یا کم ارتفاع است مهمترین کوه های جنوبی آن کوه کور است که از شمال باختری به جنوب خاوری کشیده شده است .

رشته کوه دلیچ که آن را دهلیز هم می نامند . کوه کیالو که از رودخانه کشکان شروع و تا دره سیمره می رسد و کوه مله که در امتداد زاگرس است . کوه های شمال شامل کوه کری و کوه پینه می باشد. کوه های غربی و مرکزی شامل سفید کوه و کوه مپل و دوکوه و راز  است . رشته کوه های مرکزی و خاوری شامل کوه یافته کوه هشتاد پهلو و کوه چناره و چونی و کوه تاف می باشد.

این استان در بخش های جنوبی تا حدودی خشک و تابستان های آن گرم است ولی در بخش های شمالی و میانی هوا معتدل است . در این استان سه رود بزرگ جاری است که عبارتند از سزار یا دژرود ، کشکان و رود سیمره است. لرستان توسط کوه کور به دو منطقه پیشکوه و پشتکوه تقسیم می شود. یکی از کوهه ای مهم پیشکوه سفید کوه است که ساکنان آن لک و به زبان لکی تلکم می کنند. ساکنان جنوبی همگی لر و زبانشان لری است . بهترین اطلاعاتی است که می توان در مورد سکونت و نحوه معاش در لرستان در اواخر پلاستوسن  یافت در دره خرم آباد واقع شده است.

 اقامتگاه های شناخته شده در لرستان سه نوع است : دهکده های دائمی، دهکده های نیمه دائم و اردوگاه های چوپانی که سکونتگاه اصلی مردم است . محققان ساکنان اولیه لرستان را کاسیان می دانند که قبیله های لر کوچک و بزرگ از اخلاف آنان می باشد. کاسی ها صنعت ریخته گری و مفرغ کاری را بنیان نهادند و پرورش اسب را به وجود آوردند . از آنان به عنوان پدران پیشین اقوام لر یاد می کنند.

در زمان اشکانیان لرستان به علت موقعیت ممتاز جغرافیایی و کوهستانی دیوار دفاعی استواری در برابر یورش بیگانگان بود. در دوره ساسانیان غرب لرستان اهمیت بیشتری یافت. در کل می توان لرستان کنونی را جزء دوره های اشکانی و ساسانی که در عصر ساسانی جیال نام گرفت ، دانست. مردم لرستان در زمان حکومت امویان و عباسیان و همین طور در زمان قدرت یافتن حسن صباح نیز نقش و اهمیت داشتند.

مردم لرستان دارای آیین ها و باورهای خاص خودشان می باشند چه در انواع ازدواج و چه در مراسم مذهبی و مراسم سوگ و سوگواری و همین طور مراسم خاصی که در زمان عید نوروز برگزار می نمایند قابل توجه است. کیش و مذهب مردم لرستان جای بسی تامل دارد . لرستان یکی از کهن ترین سرزمین هایی است که در طول تاریخ خود  پیدایش کیش های متفاوت را شاهد بوده است از جمله :این آیین ها " آیین مهر و گسترش آن و پس از آن یکتا پرستی زردشت فراگیر شد و سپس با رواج اسلام ، این دین مورد پذیرش مردم قرار گرفت . در حال حاضر، مذهب رسمی و موروثی بومیان لرستان اسلام است و پیرو مذهب شیعه دوازده امامی اند.

در ادوار مختلف تاریخی ،سلجوقیان نیز مدتی حکومت لرستان را در دست داشتند که می توان مرکز اصلی و پایگاه مهم نفوذ آنها را  شهر الشتر دانست. درزمان اتابکان لر کوچک" تیمور گورکانی لرستان را مورد هجوم خود قرار داد. در زمان صفویان نیز محدوده لر کوچک  با همین مرزبندی امروزه بوده است. از لحاظ ساختار شهری ،در گذشته خرم آباد از دو بخش   بزرگ به نام "دردلاکان " و "پشت بازار" تشکیل می شده است .

بافت اصلی شهر مجموعه ای از بناها و کوچه های موازی یا پیچ در پیچ و نامنظم بوده که دیوار اصلی آنها خشتی یا کاهگلی و نمایی آجری و گره سازی های ساده بر آن خودنمایی می کرده است . اما ناامنی راه ها و مسیرهای تردد استان ، موجب رکود  اقتصادی در لرستان شده و از رشد و پیشرفت این منطقه جلوگیری کرده است. در گذشته   مشاغل عمده شهر شامل : سراجی، آهنگری، چلنگری، نعلبندی،  بزازی،  مسگری، جولاهی، عطاری، گیوه کشی و آزیه کشی بود.

از لحاظ آموزش و پرورش نیز از دوره قاجار تا زمان ورود ارتش در لرستان هیچ مرکز رسمی برای آموزش و پرورش وجود نداشت ولی پس از ورود ارتش به لرستان از مهم ترین اقدامات ان ها در جهت ایجاد زمینه برای آموزش و پرورش تشکیل شورایی از مشاهیر شهر برای ساخت یک دبستان بود . از دیگر ادارات که بعدها تاسیس شد می توان به اداره فرهنگ ، اداره احصاییه یا آمار و ثبت احوال ، اداره مالیه، اداره صمیه (بهداری)،  انجمن شهر و صلحیه (دادگستری) اشاره کرد.

 از لحاظ فرهنگی نیز شهر دارای رسانه ای به نام شب نامه صدای لرستان ، لرستان جوان بوده است.  زبان لرستان، طلیعه لرستان، فروغ لرستان، ندای فرهنگ ، ندای لرستان، یام لرستان و روزنامه کبیرکوه نیز از دیگر روزنامه بوده است . موسیقی استان نیز از دیرباز دارای ویژگی های منحصر به فردی بوده است. از جمله ساز های این استان می توان به سرنا، تنبور، دهل و کمانچه اشاره کرد.        

جلد دوم کتاب در ابتدا با معرفی راه های باستانی لرستان من جمله راه هایی که از شمال به جنوب و یا راه هایی که غرب را به شرق متصل می کردند اغاز و تا زمان هخامنشیان که تا حدودی با پرداخت پول توسط آنان امنیت این راه ها تضمین می شد شروع و سپس با توضیحی در مورد آثار تمدنی دوره سنگی که شامل غارها (غار قمری، غار پاسنگر، غار یافته، غار کنجی، غار ارجنه) وصنایع موجود در آن زمان و حیوانات کوجود در  دره لرستان ، پایان یافته است.

 در این بخش به طور مفصل در مورد چگونگی امرارمعاش و نوع اسکان ساکنان این منطقه و اولین اقامتگاه های لرستان بیان شده است. نویسنده در بخش دوم ازاین فصل  به شرح  آثار دوران تاریخی (پیش از اسلام) پرداخته است که به خوبی توانسته اطلاعاتی جامع و کاملی به خواننده انتقال دهد توضیحاتی که شامل شهر شاپورخواست و زمان تاسیس آن و مشخصاتی که داشته و همین طور بعضی نظریه ها که دیگر جغرافی نویسان در مورد این شهر نوشته اند .

از دیگر آثار این دوره که این نویسنده به توضیح آن پرداخته است شامل پل شاپوری ، گرداب سنگی، دخمه ها ، سردابه ها و معبد مهر پرستی که به دخمه باباعباس مشهور است . این توضیحات شامل مشخصات و موقعیت این مناطق نیز می گردد.

 در بخش سوم آثار و بناهای بعد از اسلام را مورد تحلیل قرار گرفته است. از جمله این آثار ، دژشاپورخواست، قلعه فلک الافلاک و قسمتهای مختلف آن است. نویسنده با نگاهی همه جانبه تمام ویژگی های بناهای موجود را معرفی و دسته بندی رده است.

در این بخش همچنین سایر آثار دوره اسلامی مانند  مناره، مقبره خضر، مسجد جامع زاهد شیر، شاهزاده عبداله و حتی روستای  فلک الدین  که دارای قبرستان مشهوری است ، شرح داده شده است  همین طور چند نمونه از سنگ نوشته ها ی صفوی همراه با ترجمه  کامل از آن ، در کتاب ذکر شده است.

آثار دیگری که در کتاب به آن اشاره شده است : پل آجری، مقبره باباطاهر، مقبره دوبرادران، مقبره زیدبن علی، مقبره محمدجلاله، مقبره میرسیدعلی، حوض موسی و کاروانسرای میرزاسیدرضا خرم ابادی است که در مورد هر کدام از آن ها به مکان و نوع ساختار و هزینه ساخت آن و نوع مصالح بکار رفته در آنبه صورت مختصر اشاره شده است.

فصل سوم با توضیحاتی راجع به بخش نسبتا وسیع لرستان به نام چگنی و ذکر تمامی مشخصات ظاهری این منطقه و آثار آن در دوره های مختلف مانند : پیش از تاریخ " پیش از اسلام و آثار دوره اسلام که شامل غارهای مختلف از جمله (غار یافته ، تپه کرگونه، تپه تنوره بان ، دخمه ارسلان، غار قاژه، نقاشیهای حک شده در غار دوشه، شرح نقشهای منعکس شده بر روی دیواره ها، قلعه رکد، آثار موجود دوره ساسانی ، کشکان ،دیوار سنگی، تپه سراب، پیرشمس الدین، بابا دانیال ، تپه باباخانی ، تخته چراغ، مقبره حیات الغیب، گنبد الیاس، سنگ نوشته مربوط به سال 1002،سنگ توشته سراب چنگایی که راجع به هر کدام از این آثار نیز توضیحات مکفی ارائه شده است.

معرفی آثار و نقاشی های حکاکی شده در کوه های ناحیه کوهدشت نیز در این بخش ذکر گردیده است .از جمله  نقاشی های جنوبی دره میرملاس، نقاشی های قسمت شمالی تنگه میرملاس، نقاشی های همیان در کوه کیزه ،نقاشی های شمال تنگه ، نقاشی های جنوب تنگه و دیگر آثاری که در مورد آن ها به بحث و تفسیر پرداخته که شامل قلعه ها (چنگیزی، کم ور، سیله، دوشه، پنجه علی،  گنبد شاه محمد،  گنبد ابوالوفا و بلوران) است.

فصل آخر کتاب به طور کامل و مفصل به گفتگو و شناساندن منطقه جنوب باختری پرداخته است که از جمله بحث های او در این فصل شامل وضع جغرافیایی منطقه، پیشینه تاریخی آن ، تپه های باستانی و آثار تاریخی مربوط به آن مکان، علت ویرانی و تخریب منطقه سیمره ، آثار ساخته شده در دوره اسلام ، کتیبه های بجا مانده به خط میخی آشوری مربوط به هزاره اول پیش از میلاد و دیگر آثار تاریخی در دوره والیان مختلف آن .

نویسنده در پایان هر فصل قسمتی را نیز به تصاویر همراه با توضیحی مختصر راجع به آن آورده است که توضیحات او را کامل می کند ولی به طور کلی و به نظر بنده اگر این تصاویر در کنار توضیحات اصلی آن آورده شده بود به نظر بهتر بود زیرا خواننده می توانست بین تصویر و نوشته های مرتبط به آن ارتباط برقرارکند و البته این طور طبقه بندی کتاب نشان از نظم نویسنده دارد که هر بخش را جدا از یکدیگر بیان کرده است ولی یک مقداری موجب پراکندگی موضوعات شده است .

مسجد جامع بروجرد، استان لرستان

مسجد جامع بروجرد یکی از شاخص‌ترین بناهای تاریخی ایران است که با قدمتی چند صد ساله، ویژگی‌های معماری اسلامی و باستانی ایران (ساسانیان) را در خود جای داده است. مسجد جامع بروجرد یکی از نخستین مسجدهای ساخته شده در ایران است که در قرن دوم تا سوم هجری در یکی از محله‌های تاریخی شهر به نام دودانگه ساخته شده و به لحاظ معماری و قدمت، از بناهای منحصر‌به‌فرد لرستان و شهر بروجرد محسوب می‌شود.

بر اساس تخمین مورخان، طاق میانی مسجد جامع بروجرد آتشکده‌ای باستانی بوده که پس از ورود اسلام و گسترش آن به ایران به مسجد تبدیل شده است. گنبد مسجد که در قسمت میانی ساختمان بنا شده تا سطح زمین ارتفاعی برابر ‎۲۰ متر دارد و دو گلدسته آن که در سال ‎۱۲۰۹ هجری قمری ساخته شده در دو طرف گنبد قرار دارد....

قلعه فلک‌الافلاک در استان لرستان

این قلعه زیبا و دیدنی با ۵۳۰۰ متر مربع مساحت بر فراز تپه‌ای در مرکز شهر خرم‌آباد، با چشم‌اندازی فوق‌العاده زیبا قرار گرفته است. حریم این تپه باستانی، از شرق و جنوب غربی به رودخانه خرم‌آباد و از غرب به خیابان و محله دوازده برجی و از سمت شمال به خیابان فلک‌الافلاک محدود می‌شود.

فلک‌الافلاک در لغت به معنای «سپهر سپهران» است. قلعه فلک‌الافلاک با نام‌های گوناگونی در طول زمان شناخته شده ‌است. دژ شاپورخواست، سابر خواست، قلعه خرم‌آباد، دوازده برجی و کاخ اتابکان از آن جمله‌اند. قلعه خرم‌آباد از دوره قاجار به بعد با نام فلک‌الافلاک ضبط شده ‌است. با توجه به اینکه ممکن است دوازده برجی، اشاره‌ای به دوازده برج فلکی باشد، ممکن است نام فلک‌الافلاک نیز از همین جا ریشه گرفته باشد.   

سنگ نوشته ای در استان لرستان

در مرکز شهر خرم آباد (ضلع شرقی خیابان شریعتی) و در مسیر قدیمی شاپور خواست به خوزستان سنگ نوشته‌ای به شکل مکعب که به صورت یکپارچه متصل به صخره‌ای طبیعی بوده است، قراردارد. ارتفاع متون کتبیه‌دار با احتساب دوپله در چهار ضلع سنگ نوشته ۳۴۴ سانتی‌متر است این کتیبه به خط کوفی و زبان فارسی دور تا دور ستون سنگی تحریر شده است در گذشته به بردنوشته معروف بوده است.

کتیبه با بسم‌الله شروع شده و موضوع آن مربوط به حکم امیر اسفهسالار کبیر ظهیرالدین و الدوله معین الا‌سلام طغرل لتکین ابوسعید برسق در خصوص بخشش علفچر درچراگاه‌های شاپور‌خواست و ممنوعیت برخی سنت‌هایی ناپسند در عهد سلطنت ملکشاه سلجوقی به تاریخ ۵۱۳ هجری قمری است. این یادمان فرهنگی مربوط به دوره سلجوقی و به شماره ۳۹۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مناره آجُری زیبا در استان لرستان

مناره آجُری یکی از آثار باستانی شهر خرم‌آباد و متعلق به قرن چهارم هجری قمری است. این بنا با قدمتی حدود ۹۰۰ سال در جنوب خرم‌آباد و در کنار مکان شهر قدیمی شاپورخواست بر روی پایه سنگی بنا شده و حدود ۳۰ متر ارتفاع دارد. قطر سطح تحتانی مناره آجری ۵/۴ متر است و با پیمودن ۹۹ پله دورانی می‌توان به بام مناره صعود کرد. بقایای معماری سنگ و گچ با دیوارهای ضخیم در مجاورت مناره (پارک، میدان شقایق فعلی) بیانگر وجود تاسیساتی نظیر کاروانسرا و مسجد و …. گرداگرد بنا در گذشته است.

با توجه به سبک معماری بنا، احتمالا تاریخ ساخت آن به دوره فرمانروایی دیلیمان برمی‌گردد. بلندای آن بر اثر عوامل طبیعی کاهش یافته و اکنون با احتساب پایه سنگی، ارتفاع آن به ۳۰ متر می‌رسد. قطر بنا در پایین‌ترین قسمت به ۵/۴ متر کاهش می‌یابد. فضای داخلی مناره آجری از ۹۹ پله تشکیل شده است و ورودی مناره در جبهه غربی روی سطح پایه قرار گرفته است. این بنا ارزشمند مربوط به دوره آل بویه (دیلمیان) است..

این جلد شامل سیزده فصل که به ترتیب دارای عناوین زیر است:

1-اقلیم لرستان 2-نخستین کانونهای فرهنگی انسانی 3- کاسی ها 4- لرستان در دوره های بعد از کاسی ها 5-تاریخ جغرافیای لرستان در سده های نخستین اسلامی 6-درباره نام ها یا واژه لر و تاریخ پیدایی آن 7-آیین ها و باورها 8-کیش و مذهب 9-لرستان در دوره دیلمیان و سلجوقیان 10-اتابکان لر کوچک 11-والیان لرستان از صفویه تا انقراض 12-وضع جغرافیایی و اجتماعی شهر خرم اباد 13-موسیقی لرستان.

درجلد دوم تلاش نویسنده مشتمل بر شناساندن آثار باستانی و تاریخی لرستان و ازجمله تقسیمات جغرافیایی این استان است که در پنج فصل این مطالب گردآوری و دسته بندی شده اند:

1-کلیاتی راجع به لرستان و پیشینه های تاریخی و راه های باستانی 2- درباره دره خرم آباد و دوره سنگی و آثار بناهای بعد از اسلام 3-بخش چگنی و آثار دوره های مختلف در آن 4-شامل طراحان و منطقه کوهدشت 5-  با اطلاعاتی راجع به منطقه جنوب باختری لرستان و آثار اسلامی به اتمام رسیده است.

 

نوشتن نظر

لطفا برای ثبت نظر وارد حساب خود شده یا ثبت نام نمایید.

آثار باستانی و تاریخی لرستان ؛ دو جلدی

  • ناشر: آگاه
  • کد کتاب: 70530
  • موجودی: موجود نمی باشد
  • 0ریال

برچسب ها: حمید ایردپناه, لرستان, آثار باستانی ایران, گردشگری, توریسم, جغرافیای ایران, جغرافیای تاریخی ایران, جغرافیای لرستان, کتاب های نایاب, کتاب آثار باستانی و تاریخی لرستان